« تا از اين زحمت و بلا . . . خلاص يافتمى . » - ساختن حاصل مصدر بر خلاف قياس : « به . . . اندك آشى بىچربش افطار كردى . » - استعمال « ى » ضمير عربى در فارسى : « تو را وداع مىكنم كه از عمرى چيزى نمانده است . » شعر در مفتاح الهداية محمود بن عثمان ، در تأليف كتاب مفتاح الهدايه و مصباح العناية ، مانند بسيارى از نويسندگان فرهنگ فارسى كه در آثار نثر از شعر نيز ، براى بيان مفاهيم اخلاقى و عرفانى و استوارى اين معانى در دل خوانندگان استفاده مىكردند ، سخن خود را به زيور اشعار مناسب آراسته و بدان استحكام بيشترى بخشيده است . چون اين كتاب ، در سيرت شيخ امين الدين بليانى است و او نيز مانند بسيارى از مشايخ طريقت ، طبع شعر داشته و گاه انديشه‌هاى عرفانى خود را به اين زبان ، بيان مىكرده است ، كتاب مفتاح الهدايه و مصباح العناية ، مىتواند گنجينهء گران‌بهايى از اشعار او باشد . چه تقريبا تمامى اشعار اين كتاب ، بر زبان او جارى شده‌اند . اما حقيقت اين است كه تعيين آنچه از خود شيخ الاسلام بوده و از طبع او تراوش كرده ، دشوار مىنمايد و اين مقال كوششى است در جهت شناخت اشعار مفتاح و آنچه از خود شيخ الاسلام است . شيخ امين الدين در پاسخ سيد نظام الدين جرهى ، يكى از مريدان محلى ، كه نظر او را دربارهء شعر و « گاه‌گاهى شعر سرودن و از جهت دفع ملالت خاطر بدان مشغول شدن » مىپرسد مىگويد : « سزاوار نيست سالك اين راه آنكه باشد او را شغلى بجز از ياد حق تعالى . بلكه واجب است بر وى محافظت اوقات و مراقبت انفاس خود كردن به حيثيتى كه فوت نشود از او طرفة العينى . » 19